ارزیابی خصوصیات فیزیکوشیمیایی زغال فعال و تهیه، بررسی و مقایسه کپسول خوراکی آن با یک نمونه تجاری

دریازاده, هستی; همتی, علی اصغر; باورصاد, ندا; مستوفی, آذر; علوی, سید رضا; طولابی دزفولی, مهسا

doi:10.22118/jsmj.2025.511483.3857

ارزیابی خصوصیات فیزیکوشیمیایی زغال فعال و تهیه، بررسی و مقایسه کپسول خوراکی آن با یک نمونه تجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

هستی دریازاده ¹

علی اصغر همتی ²

ندا باورصاد ³

آذر مستوفی ¹

سید رضا علوی ⁴

مهسا طولابی دزفولی ⁵

¹ گروه شیمی دارویی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران.

² گروه فارماکولوژی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران.

³ گروه فارماسیوتیکس، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران.

⁴ گروه شیمی دارویی، دانشکدۀ داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران.

⁵ گروه شیمی دارویی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران.

10.22118/jsmj.2025.511483.3857

چکیده

زمینه و هدف: زغال فعال به‌دلیل ساختار متخلخل و ظرفیت جذب بالا، در فرمولاسیون‌های دارویی از جمله کپسول‌ها برای کاهش جذب سموم دستگاه گوارش کاربرد دارد. با توجه به محدود بودن تولید داخلی و وابستگی به واردات، این مطالعه با هدف تهیه و ارزیابی کپسول زغال فعال تولید داخل و مقایسه آن با یک نمونه تجاری انجام شد.
روش بررسی: خواص فیزیکوشیمیایی پودر زغال فعال شامل مواد قابل حل در اسید، کلرید، سولفات، سولفید، ترکیبات سیانیدی و فلزات سنگین بر اساس استانداردهای فارماکوپه BP و USP ارزیابی شد. همچنین آزمون BET برای تعیین سطح ویژه و ظرفیت جذب انجام گرفت. کپسول‌ها در دو شکل پودری و گرانولی تهیه شدند و آزمون‌های پیش‌فرمولاسیون شامل جریان‌پذیری و چگالی، و آزمون‌های دارویی شامل یکنواختی محتوا و زمان فروپاشی مورد بررسی قرار گرفتند.
یافته‌ها: پودر زغال فعال مورد استفاده، از نظر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی کیفیت مطلوبی داشت و مقادیر ناخالصی‌ها در محدوده استانداردهای دارویی قرار گرفت. عدد یدی نیز ظرفیت جذب بالای نمونه را تأیید کرد. کپسول‌های پودری با سطح ویژه ۶۷۵ مترمربع بر گرم، جذب بیشتری نسبت به گرانول‌ها (۳۶۴ مترمربع بر گرم) نشان دادند، در حالی‌که گرانول‌سازی موجب بهبود جریان‌پذیری و چگالی شد. کپسول‌های تولیدی از نظر یکنواختی محتوا و زمان فروپاشی با نمونه تجاری قابل مقایسه بودند.
نتیجه‌گیری: کپسول‌های زغال فعال فرموله‌شده، معیارهای استاندارد دارویی را برآورده کردند و ظرفیت جذب بالاتر نوع پودری می‌تواند بیانگر برتری درمانی آن باشد. این مطالعه نشان‌دهنده امکان تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات در زمینه فرآورده‌های زغال فعال است.

کلیدواژه‌ها

زغال فعال

کپسول

خواص فیزیکوشیمیایی

ظرفیت جذب

موضوعات

پزشکی

1.Rodriguez-Reinoso F. Activated carbon and adsorption. Encyclopedia of materials: Science and technology. 2001:22-34.

2.Heidarinejad Z, Dehghani MH, Heidari M, Javedan G, Ali I, Sillanpää M. Methods for preparation and activation of activated carbon: a review. Environmental Chemistry Letters. 2020 Mar;18(2):393-415.

3.Alves AT, Lasmar DJ, de Andrade Miranda IP, da Silva Chaar J, dos Santos Reis J. The potential of activated carbon in the treatment of water for human consumption, a study of the state of the art and its techniques used for its development. Advances in Bioscience and Biotechnology. 2021 Jun 11;12(06):143-53.

4.Sanchez N, Fayne R, Burroway B. Charcoal: An ancient material with a new face. Clinics in Dermatology. 2020 Mar 1;38(2):262-4. [10.1016/j.clindermatol. 2019. 07. 025][PMID]

5.Mikhalovsky SV, Nikolaev VG. Activated carbons as medical adsorbents. InInterface Science and Technology 2006 Jan 1 (Vol. 7, pp. 529-561). Elsevier.

6.Al Jumaan MA. The role of activated charcoal in prehospital care. Medical Archives. 2023 Feb;77(1):64. [10.5455/medarh.2023.77.64-69][PMID]

7.Hoegberg LC, Shepherd G, Wood DM, Johnson J, Hoffman RS, Caravati EM, Chan WL, Smith SW, Olson KR, Gosselin S. Systematic review on the use of activated charcoal for gastrointestinal decontamination following acute oral overdose. Clinical toxicology. 2021 Dec 2;59(12):1196-227. [10.1080/15563650.2021.1961144 ] [PMID]

8.Senderovich H, Vierhout MJ. Is there a role for charcoal in palliative diarrhea management. Current medical research and opinion. 2018 Jul 3;34(7):1253-9. [10. 1080/ 03007995.2017.1416345][PMID]

9.Juurlink DN. Activated charcoal for acute overdose: a reappraisal. British journal of clinical pharmacology. 2016 Mar;81(3):482-7. [10.1111/bcp.12793][PMID]

Authors retain the copyright and full publishing rights.

Published by Ahvaz Jundishapur University of Medical Science. This article is an open access article licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/).

10.Eddleston M, Juszczak E, Buckley NA, Senarathna L, Mohamed F, Dissanayake W, Hittarage A, Azher S, Jeganathan K, Jayamanne S, Sheriff MR. Multiple-dose activated charcoal in acute self-poisoning: a randomised controlled trial. The Lancet. 2008 Feb 16;371(9612):579-87. [10.1016/S0140-6736(08)60270-6][PMID]

11.Hamman J, Steenekamp J. Excipients with specialized functions for effective drug delivery. Expert opinion on drug delivery. 2012 Feb 1;9(2):219-30. [10.1517/ 17425247.2012.647907][PMID]

12.Keller RE, Schwab RA, Krenzelok EP. Contribution of sorbitol combined with activated charcoal in prevention of salicylate absorption. Annals of Emergency Medicine. 1990 Jun 1;19(6):654-6. [10.1016/s0196-0644(05)82470-9][PMID]

13.Meltzer TH. The validation of pharmaceutical water systems. Validation of Pharmaceutical Processes. 2007 Sep 25:59.

14.Nunes CA, Guerreiro MC. Estimation of surface area and pore volume of activated carbons by methylene blue and iodine numbers. Química Nova. 2011;34:472-6.

15.Ambroz F, Macdonald TJ, Martis V, Parkin IP. Evaluation of the BET Theory for the Characterization of Meso and Microporous MOFs. Small methods. 2018 Nov;2(11):1800173.

16.Shaukat Mahmud SM, Rizwani GH, Huma Shareef HS, Shahnaz Gauhar SG, Sumaira Ishaq SI, Rehana Perveen RP. Development of standardized formulation of mono herbal (250 mg) capsule.

17.Forster SP, Dippold E, Haser A, Emanuele D, Meier R. Integrated continuous wet granulation and drying: process evaluation and comparison with batch processing. Pharmaceutics. 2023 Sep 14;15(9):2317. [10.3390/ pharmaceutics15092317][PMID]

18.Prajapati BG, Patel KR. Once a Day Tablet of Nicorandil for the treatment of angina: in-vitro Study.

19.Ansel HC, Allen LV, Popovich NG. Ansel’s pharmaceutical Dosage orms and Drug Delivery System, Eight Edition.