زمینه و هدف: زغال فعال به‌دلیل ساختار متخلخل و ظرفیت جذب بالا، در فرمولاسیون‌های دارویی از جمله کپسول‌ها برای کاهش جذب سموم دستگاه گوارش کاربرد دارد. با توجه به محدود بودن تولید داخلی و وابستگی به واردات، این مطالعه با هدف تهیه و ارزیابی کپسول زغال فعال تولید داخل و مقایسه آن با یک نمونه تجاری انجام شد.
روش بررسی: خواص فیزیکوشیمیایی پودر زغال فعال شامل مواد قابل حل در اسید، کلرید، سولفات، سولفید، ترکیبات سیانیدی و فلزات سنگین بر اساس استانداردهای فارماکوپه BP و USP ارزیابی شد. همچنین آزمون BET برای تعیین سطح ویژه و ظرفیت جذب انجام گرفت. کپسول‌ها در دو شکل پودری و گرانولی تهیه شدند و آزمون‌های پیش‌فرمولاسیون شامل جریان‌پذیری و چگالی، و آزمون‌های دارویی شامل یکنواختی محتوا و زمان فروپاشی مورد بررسی قرار گرفتند.
یافته‌ها: پودر زغال فعال مورد استفاده، از نظر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی کیفیت مطلوبی داشت و مقادیر ناخالصی‌ها در محدوده استانداردهای دارویی قرار گرفت. عدد یدی نیز ظرفیت جذب بالای نمونه را تأیید کرد. کپسول‌های پودری با سطح ویژه ۶۷۵ مترمربع بر گرم، جذب بیشتری نسبت به گرانول‌ها (۳۶۴ مترمربع بر گرم) نشان دادند، در حالی‌که گرانول‌سازی موجب بهبود جریان‌پذیری و چگالی شد. کپسول‌های تولیدی از نظر یکنواختی محتوا و زمان فروپاشی با نمونه تجاری قابل مقایسه بودند.
نتیجه‌گیری: کپسول‌های زغال فعال فرموله‌شده، معیارهای استاندارد دارویی را برآورده کردند و ظرفیت جذب بالاتر نوع پودری می‌تواند بیانگر برتری درمانی آن باشد. این مطالعه نشان‌دهنده امکان تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات در زمینه فرآورده‌های زغال فعال است.