مرکز تحقیقات سم شناسی،پژوهشکده علوم پایه پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران
10.22118/jsmj.2025.550722.4012
چکیده
غدد زهری عقربها منبعی غنی و ارزشمند از ترکیبات فعال زیستی است که غالب این ترکیبات را پپتیدها و پروتئینهای متنوع تشکیل میدهند که پتانسیل درمانی بسیاری از این ترکیبات نیز مورد بررسی قرار گرفته است. بنابراین شناسایی ترکیبات غده زهری عقرب ها می تواند کاندیدهای جدید دارویی را به جهت توسعه داروهای نوین میسر کند. یکی دیگر از مهمترین کاربردهای شناسایی ترکیبات غده زهری عقرب، علاوه بر کشف داروهای جدید، تشخیص عوامل موثر در مسمومیت به جهت تولید پادزهرهای اختصاصی برای درمان عقرب زدگی است. بهکارگیری روش های جدید جهت شناسایی ترکیبات غده زهری عقرب ها می تواند دقت، کارایی و بازده را افزایش دهد. روش های ترانسکریپتومیکس و پروتئومیکس در سالهای اخیر امکان شناسایی جامعتر این ترکیبات را فراهم ساخته است. ترانسکریپتومیکس با تحلیل بیان ژنها در غده زهری، اطلاعات دقیقی درباره پپتیدها و توکسینهای زهری ارائه میدهد، در حالی که پروتئومیکس با شناسایی مستقیم پروتئینها و بررسی تغییرات پسترجمهای، دادههای مکمل و تکمیلی فراهم میکند. ادغام این دو متد که با عنوان ونومیکس شناخته شده است، دیدگاهی یکپارچه از ساختار و عملکرد مولکولی سم عقرب به دست میدهد و منجر به کشف ترکیبات نوینی شده است که میتوانند در طراحی داروهای جدید علیه گستره وسیعی از بیماری ها چون سرطان ها، عفونتهای باکتریایی مقاوم و اختلالات عصبی مورد استفاده قرار گیرند. این مقاله مروری به بررسی نقش کلیدی این فناوریها در شناسایی ترکیبات غده زهری عقربها پرداخته و چشماندازهای آینده در کاربردهای دارویی و زیستفناورانه را مورد بحث قرار میدهد.