فاکتورهای پیش بینی کننده کننده انجام رفتارهای مراقبت از پا و ناخن در بین سالمندان شهر اهواز: کاربرد الگوی اعتقاد بهداشتی

سواری, عواطف; بشیریان, سعید; کریمی شاهنجرینی, اکرم; گل افشان, پگاه; براتی, مجید

doi:10.32592/jsmj.24.2.126

فاکتورهای پیش بینی کننده کننده انجام رفتارهای مراقبت از پا و ناخن در بین سالمندان شهر اهواز: کاربرد الگوی اعتقاد بهداشتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عواطف سواری ¹

سعید بشیریان ²

اکرم کریمی شاهنجرینی ²

پگاه گل افشان ³

مجید براتی ²

¹ گروه بهداشت عمومی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران

² مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی سلامت، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران

³ کمیته پژوهشی دانشجویان، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران

10.32592/jsmj.24.2.126

چکیده

زمینه و هدف: مشکلات پا در افراد با بیشتر شدن سن افزایش می‌یابد. این مشکلات اغلب ناشناخته و بدون درمان باقی می‌ماند و ممکن است به مشکلات زیادی در سالمندان منجر شود. بنابراین، این مطالعه با هدف تعیین فاکتورهای پیش‌بینی‌کننده رفتارهای مراقبت از پا و ناخن در بین سالمندان شهر اهواز با بهره‌گیری از الگوی اعتقاد بهداشتی صورت گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی‌تحلیلی از طریق روش نمونه‌گیری در دسترس و با استفاده از ابزار جمع‌آوری داده‌ها، که شامل پرسش‌نامه اطلاعات جمعیت‌شناختی و سازه‌های الگوی اعتقاد بهداشتی است، در بین دویست نفر از سالمندان بالای شصت سال شهر اهواز انجام شده است. داده‌ها با استفاده از آزمون آنالیز واریانس یک‌طرفه، تی مستقل و رگرسیون خطی در نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس نسخه ۱۶ تحلیل شد.
یافته‌ها: در این مطالعه، متغیرهای جمعیت‌شناختی شامل سن، جنسیت، نمایه توده بدنی، شغل، نحوه زندگی، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل، سابقه وجود بیماری‌های پا و ناخن، سابقه سقوط و انجام دادن پیاده‌روی روزانه مورد بررسی قرار گرفتند. شرکت‌کنندگان در این مطالعه، سالمندانی بودند که میانگین سنی آن‌ها ۱/۷ ± ۶/۶۷ سال بود. ۵۲ درصد از شرکت‌کنندگان مرد، و ۵/۱۳ درصد مجرد بودند. تحصیلات ۵/۷۶ درصد از شرکت‌کنندگان، در سطح ابتدایی بود و ۵/۳۹ درصد بازنشسته بودند. همچنین، ۸۵ درصد از شرکت‌کنندگان سابقه بیماری‌های پا و ناخن و ۳۳ درصد سابقه سقوط داشتند. درباره رفتارهای مراقبت از پا و ناخن می‌توان گفت استفاده از آب ولرم برای شستن پاها و شستن روزانه پاها با آب و صابون به‌ترتیب با ۵/۶۸ و ۵۷ درصد دارای بیشترین فراوانی، و ماساژ روزانه پاها با ۵/۳۰ درصد دارای کمترین فراوانی بودند. درمجموع، وضعیت مراقبت از پا و ناخن در بین سالمندان در سطح نامطلوبی برآورد شد. ازنظر عوامل پیش‌بینی‌کننده، سازه‌های خودکارآمدی، منافع، و شدت و حساسیت درک‌شده به‌ترتیب قوی‌ترین پیش‌‌بینی‌کننده رفتارهای مراقبت از پا و ناخن در بین سالمندان بودند (۰۵/۰p<). همچنین انجام دادن رفتارهای مراقبت از پا و ناخن با متغیرهای سن، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل، سابقه وجود بیماری‌های پا و ناخن، سابقه سقوط و پیاده‌روی روزانه رابطه معناداری داشت (۰۵/۰p<).
نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های این مطالعه، که نشان‌دهنده تأثیر معنادار سازه‌های الگوی اعتقاد بهداشتی (ازجمله خودکارآمدی، منافع، و شدت و حساسیت درک‌شده) بر پیش‌بینی رفتارهای مراقبت از پا و ناخن در بین سالمندان است، استفاده از این الگو در طراحی و اجرای مداخلات آموزشی هدفمند برای بهبود رفتارهای مراقبت از پا در این گروه سنی پیشنهاد می‌شود. همچنین، با توجه به رابطه معنادار متغیرهای جمعیت‌شناختی مانند سن، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل و سابقه بیماری‌های پا و ناخن، انجام دادن این رفتارها و توجه به این عوامل در برنامه‌ریزی‌های بهداشتی و آموزشی ضروری به نظر می‌رسد. این یافته‌ها می‌توانند به سیاست‌گذاران و متخصصان سلامت در تدوین استراتژی‌های مؤثر بر ارتقای سلامت پا در سالمندان کمک کنند.

کلیدواژه‌ها

سالمندان

پروتکل مراقبت از پا و ناخن

الگوی اعتقاد بهداشتی

موضوعات

پزشکی

- Mohammadkhah F, Razmjouie F, Alinejad N, Afzali Harsini P, Khani Jeihooni A. Effect of an educational intervention based on the Health Belief Model on prevention and fear of falling among older people. Global Health Promotion. 2024 Nov 26:17579759241293452.[ 1177/17579759241293452 ] [PMID]
- Stolt M, Suhonen R, Puukka P, Viitanen M, Voutilainen P, Leino-Kilpi H. Nurses' foot care activities in home health care. Geriatric Nursing. 2013 Nov 1;34(6):491-7. [1016/j.gerinurse.2013.08.003 ] [PMID]
- Aminisani N. Demographic determinants of the cognitive status among older adults: Neyshabur longitudinal study on aging. Tolooebehdasht. 2024 Apr 10;23(1):67-83.
- 4- Rezaei F, Bayazi MH, Rajaei A. Structural Model of Social, Physical and Mental Health and Physical Image Evaluation with Quality of Life: The Mediating Role of Limitations due to Chronic Pain of Elderly. International Journal of Health Studies (Undergoing change to Shahroud Journal of Medical Sciences). 2022 Feb 21;8(4):6-12.
- Liang SG, Chow JC, Leung NM, Mo YN, Ng TM, Woo CL, Lam FM. The Effects of Ankle and Foot Exercises on Ankle Strength, Balance, and Falls in Older People: A Systematic Review and Meta-Analysis. Physical Therapy. 2025 Jan;105(1):pzae157. [1093/ptj/pzae157 ] [PMID]
- Xing L, Bao Y, Wang B, et al. Falls caused by balance disorders in the elderly with multiple systems involved: Pathogenic mechanisms and treatment strategies. Front Neurol 2023;14:1128092; doi: 10.3389/fneur.2023.1128092.. [3389/fneur.2023.1128092 ] [PMID]
- Turner SG, Robinson JR, Pillemer KA, Reid MC. Prevalence estimates of arthritis and activity-limiting pain among family caregivers to older adults. The Gerontologist. 2024 May 1;64(5):gnad124. [1093/geront/gnad124 ] [PMID]
- Chan HY, Lee DT, Leung EM, Man C-w, Lai K-m, Leung M-w, Wong IK. The effects of a foot and toenail care protocol for older adults. Geriatric Nursing. 2012;33(6):446-53. [1016/j.gerinurse.2012.04.003 ] [PMID]
- O’Connor JJ, Deroche CB, Wipke-Tevis DD. Foot care self-management in non-diabetic older adults: a pilot controlled trial. Western journal of nursing research. 2021 Aug;43(8):751-61. [1177/0193945920962712 ] [PMID]
- Woo MW, Cui J. Factors influencing foot care behaviour among patients with diabetes: An integrative literature review. Nursing Open. 2023 Jul;10(7):4216-43. [1002/nop2.1710 ] [PMID]
- Solhi M, Azar FE, Abolghasemi J, Maheri M, Irandoost SF, Khalili S. The effect of educational intervention on health-promoting lifestyle: Intervention mapping approach. Journal of education and health promotion. 2020 Jan 1;9(1):196. [4103/jehp.jehp_768_19 ] [PMID]
- Asadi Shavaki M. Knowledge, belief and practice among elderly about osteoporosis based on Health Belief Model in Karaj city in 2014. Avicenna Journal of Nursing and Midwifery Care. 2016 Sep 10;24(2):86-97.
- Farahmand Z, Shojaeizadeh D, Tol A, Azam K. The impact of an educational program based on the health belief model on diabetic foot care in type-2 diabetic patients.
- Sharif Mohseni M, Hosseini MA, Nourozi K, Bakhshi EA. The effect of foot and toenail care protocol on rate of foot and toenail problems of non diabetic older adults. Iranian Journal of Rehabilitation Research. 2016 Jun 10;2(3):59-68.
- Nematzad P, Pourghane P, Besharati F, Gholami-Chaboki B. Effects of health belief model in promoting self-care behaviors among hypertensive older adults. Journal of Education and Health Promotion. 2023 Jun 1;12(1):208. [4103/ jehp. jehp_689_22 ] [PMID]
- Lloyd CE, Wing RR, Orchard TJ, Becker DJ. Psychosocial correlates of glycemic control: the Pittsburgh Epidemiology of Diabetes Complications (EDC) Study. Diabetes research and clinical practice. 1993 Aug 1;21(2-3):187-95. [1016/0168-8227(93)90068-g ] [PMID]
- Fuladvandi M, Safarpour H, Malekyan L, Moayedi S, Mahani MA, Salimi E. The Survey of self-regulation behaviors and related factors in elderly with hypertension in south-east of Iran. Health. 2017;9(04):592.
- Lim YM, Sung MH, Joo KS. Factors affecting health-promoting behaviors of community-dwelling Korean older women. Journal of gerontological nursing. 2010 Oct 1;36(10):42-50. [3928/00989134-20100504-05 ] [PMID]
- Bai YL, Chiou CP, Chang YY. Self‐care behaviour and related factors in older people with Type 2 diabetes. Journal of clinical nursing. 2009 Dec;18(23):3308-15. [1111/j.1365-2702.2009.02992.x ] [PMID]
- Gristwood J. Applying the health belief model to physical activity engagement among older adults. Illuminare. 2011;9.
- 2Baghianimoghadam MH, Mirzaei M, Rahimdel T. Role of health beliefs in preventive behaviors of individuals at risk of cardiovascular diseases. Journal of Health System Research. 2013 Feb 10;8(7):1151-8.
- Mazloomi Mahmoodabad SS, Hajizade A, Aalaei MR, Mirzaei M, AM A. The behavior predictor of type 2 diabetes in people at risk: Health Belief Model Disorders. Iranian journal of diabetes and lipid. 2011;11(6):544-
- Ghahremani L, Nazari M. Comparing prediction power of exercise intention and behavior based on self-efficacy and theory of planned behavior. Payesh (Health Monitor). 2013;12(1):99-107.
- Ghahremani L, Nazari M. Comparing prediction power of exercise intention and behavior based on self-efficacy and theory of planned behavior. Payesh (Health Monitor). 2013 Feb 15;12(1):99-107.
- Robinson T. Hypertension beliefs and behaviors of African Americans in selected Cleveland public housing. Kent State University; 2012.
- Rith-Najarian S, Branchard C, Beaulieu O, Gohdes D, Simonson G, Mazze R. Reducing lower-extremity amputations due to diabetes: application of the staged diabetes management approach in a primary care setting. Journal of Family Practice. 1998 Aug 1;47(2):127-33. [PMID]
- Sakurai R, Fujiwara Y, Fukaya T, Watanabe R, Saito K, Yasunaga M, et al. The association between foot problems and falls in older adults-A covariance structure analysis. Nihon Ronen Igakkai zasshi Japanese Journal of Geriatrics. 2012;49(4):468-75. [3143/geriatrics.49.468 ] [PMID]
- HORATA ET, Erel S. Effects of foot deformities on gait, balance and functional mobility in older women. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;2(3):159-64.
- Tan MY. The relationship of health beliefs and complication prevention behaviors of Chinese individuals with Type 2 Diabetes Mellitus. Diabetes research and clinical practice. 2004 Oct 1;66(1):71-7. [1016/j.diabres.2004.02.021 ] [PMID]